Doku Mühendisliğinin Tarihi Özeti

6. Hafta


Tarihi Özet: 1900’lü yıllar… Bu kadar…

…değil tabi ki. Bu konuya salt doku mühendisliği olarak baktığımız zaman elimizde çok da uzun bir geçmiş kalmıyor aslında. Hatta doku mühendisliği tabiri ilk olarak 1980’li yılların ortalarında kullanılmaya başlanıyor ve şu anda ifade ettiği kavram ile birebir aynı şeyi ifade etmiyor.

Günümüzde doku mühendisliği “mühendislik ve doğa bilimlerinin uygulama ve temellerini, normal ve patolojik memeli dokuları arasındaki ilişkinin anlaşılması ve işlevin yeniden kazanılması veya geliştirilmesine yönelik biyolojik ürünlerin geliştirilmesi” şeklinde tanımlanmakta. İlk zamanlarda ise ameliyat esnasında doku ve organların manipülasyonu için bu tabir kullanılmaktaydı.

Bu derece güncel bir alan ile karşı karşıyayız aslında fakat temel alınan prensipleri göz önünde bulundurduğumuz zaman yenilenebilir tıp konusunun da tarihi ilgi alanımıza girebilir.


Yenilenebilir tıp yazılı tarihin ilk anlarından itibaren insanlığın ilgi alanlarından birisi halinde. Yunan mitolojisinde Prometheus efsanesinden başlayarak günümüze kadar ulaşan geniş bir zaman dilimi var karşımızda. Yenilenebilir tıp kavramının temellerinden olan yaratılış ve yeniden doğuş temaları Rönesans dönemi eserlerinde patlama yaşayarak sanat ve edebiyat dünyasında sürekli değinilen konulardan birisi haline gelirken işin bilim boyutu ise 16. yy başlarında hız kazanmaya başlayan yapay protez uygulamaları ile kendisine önemli bir yer bulmaya başlıyor. Organ ve doku nakilleri 18. yy’da hız kazanıyor ve 20. yy başlarına kadar da oldukça fazla denemeler yapılıyor. Yakın dönemde ise etik kavramının iyice göze çarpmasıyla birlikte alanda tıbbi anlamda yapılan deneylerin sayısında (kontrol altına alınmasıyla bağlantılı olarak) bir azalma göze çarpıyor (geçmişteki gerçek sayıların kesin bir şekilde bilinemeyeceğini unutmayalım bu noktada).

Dolly (koyun) - Vikipedi
Koyun Dolly – Kaynak

Kök hücre çalışmalarının Yamanaka’nın indüklenmiş kök hücreleriyle (1) birlikte ivmelenerek hız kazanması ise yenilenebilir tıp alanında son yıllarda yaşanan en önemli gelişmelerden birisi. Koyun Dolly’nin klonlanması (2) ile gereken medyatikliği kazanan çalışmalar günümüzde, ihtiyaç duyulan doku/organın kök hücre kullanılarak canlı bir şekilde üretilmesi ve hastaya uygulanması düşüncesi çerçevesinde ilerlemekte.


Yenilenebilir tıp çalışmaları tarihinin bu oldukça kısa ve özet geçilmiş versiyonu ışığında, “doku ve organ mühendisliği, yenilenebilir tıp çalışmalarından türemiş bir alandır” yorumunu yapmak çok da yanlış sayılmaz. Ancak kendi içerisinde doku mühendisliğinin tarihine bakacak olursak, kısa bir süreç olmasına rağmen oldukça heyecan verici gelişmeler görüyoruz.

0_FWnsGSWmkuAcvA1M
Vacanti Mouse – (3)

Ortaya çıktığı andan günümüze kadar etkileyiciliğini korumayı başaran, sırtında kulak bulunan fare görseli doku mühendisliğinin dünyaya “Ben de buradayım!” dediği anlardan birisi aslında. Alanın doku mühendisliği adını 1993 yılında Robert Langer ve Joseph Vacanti‘nin makalesi ile resmiyete kavuşturması, yukarıda görülen fare görselinin ortaya çıkması kadar önemli bir adım. Bilim için çok çok kısa sayılabilecek 20-30 yıllık bir süreçte bu kadar hızlı gelişim göstermiş olması, aslında çalışmaların resmi bir adı olmadan da ilerlemiş olduğunun bir kanıtı niteliğinde. O günden bugüne yapay mesane (4) veya kalp kapakçığı (5) gibi geliştirilen “üretilmiş” uygulamalar, farklı şekillerde (hayvandan insana, insandan insana) uygulanan tedavilere alternatif bir çözüm önerisi sunmaya başladı. Günümüzde farklı farklı doku mühendisliği teknikleri var (yine de bu başka bir yazının konusu ve başka bir zaman anlatılmalı). İlerleyen yazılarda kök hücrelerin bunlarla olan ilgisi ve bu tekniklerin işleyişi/farklılıkları üzerine konuşacağız.


20. yy veya 3. yy; tarih farketmeksizin insanlığın canlılığını devam ettirebilmesi için yapılan çalışmalar, gelişen teknoloji ile bugün bizleri yapay canlı doku üretebilir noktasına getirdi. Geçmişten günümüze yapılan önemli çalışmaların çoğunu bulabileceğiniz kaynakları ve metin içinde geçen referansları aşağıda bulabilirsiniz.

Metin içinde geçen referanslar

[1] Shinya Yamanaka’nın kendisine 2012 Nobel Fizyoloji veya Tıp ödülü kazandıran çalışması; https://doi.org/10.1016/j.cell.2006.07.024

Takahashi, K., Yamanaka, S., Zhang, Y., Li, Y., Feng, C., Li, X., … Cheung, H. (2006). Induction of Pluripotent Stem Cells from Mouse Embryonic and Adult Fibroblast Cultures by Defined Factors. (4), 663–676.

[2] Koyun Dolly; https://doi.org/10.1038/385810a0

Wilmut, I., Schnieke, A. E., McWhir, J., Kind, A. J., & Campbell, K. H. S. (1997). Viable offspring derived from fetal and adult mammalian cells. (6619), 810–813.

[3] Vacanti Mouse;

Cao, Y., Vacanti, J. P., Paige, K. T., Upton, J., & Vacanti, C. A. (1997). Transplantation of Chondrocytes Utilizing a Polymer-Cell Construct to Produce Tissue-Engineered Cartilage in the Shape of a Human Ear. (2), 297–302.

[4] Yapay mesane; https://doi.org/10.1038/614

Oberpenning, F., Meng, J., Yoo, J. J., & Atala, A. (1999). De novo reconstitution of a functional mammalian urinary bladder by tissue engineering. (2), 149–155.

[5] Yapay kalp kapakçığı; https://doi.org/10.1161/01.CIR.102.SUPPL_3.III-44

Hoerstrup, S. P., Sodian, R., Daebritz, S., Wang, J., Bacha, E. A., Martin, D. P., … Mayer Jr., J. E. (2000). Functional living trileaflet heart valves grown in vitro. , III44-III49.

Yenilenebilir tıp ve doku ve organ mühendisliğinin tarihi ile ilgili ileri okumalar

  • U. Meyer, The History of Tissue Engineering and Regenerative Medicine in Perspective, in: Fundam. Tissue Eng. Regen. Med., Springer Berlin Heidelberg, Berlin, Heidelberg, 2009: pp. 5–12. doi:10.1007/978–3–540–77755–7_1.
  • I. V. Yannas, The Irreversibility of Organ Injury, in: Tissue Organ Regen. Adults, 2nd ed., Springer New York, New York, NY, 2015: pp. 1–25. doi:10.1007/978–1–4939–1865–2_1.
  • R.A. Brown, Extreme Tissue Engineering, John Wiley & Sons, Ltd, Chichester, UK, 2013. doi:10.1002/9781119941064.
  • A. Vishwakarma, P. Sharpe, S. Shi, M. Ramalingam, An Introduction to Stem Cell Biology and Tissue Engineering, in: Stem Cell Biol. Tissue Eng. Dent. Sci., Elsevier Inc., 2014: pp. 1–13. doi:10.1016/B978–0–12–397157–9.00001–1.
  • C.A. van Blitterswijk, Tissue Engineering — an introduction, in: Tissue Eng., 2008: pp. xiv–xxxvi. doi:10.1016/B978–0–12–370869–4.00014–8.
  • J.P. Vacanti, C.A. Vacanti, The History and Scope of Tissue Engineering, in: Princ. Tissue Eng., Academic Press, 2014: pp. 3–8. doi:10.1016/B978–0–12–398358–9.00001-X.
  • R. Langer, J.P. Vacanti, Tissue Engineering, Science (80-. ). 260 (1993) 920–926. doi:10.1080/00131725009342110.

 

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

WordPress.com'da bir web sitesi veya blog oluşturun

Yukarı ↑

Web sitenizi WordPress.com ile oluşturun
Başla
%d blogcu bunu beğendi: